Tóm tắt & Review (Đánh Giá) sách Bài Học Của Lịch Sử của tác giả Will Durant & Ariel Durant & Nguyễn Hiến Lê (dịch).
Bản dịch khác của Minh Tuệ: Những Bài Học Lịch Sử
Con người là một khoảnh khắc trong thời gian của các tinh tú, một khách qua đường trên địa cầu, một bào tử của chủng loại, một miêu duệ của nòi giống, một phức hợp gồm thể xác lẫn tinh thần, một phần tử của một gia đình và một cộng đồng…. Vậy thì chúng ta có thể đứng trên phương diện thiên văn địa lý, nhân chủng, tâm lý luân lý, kinh tế, chính trị, Tôn giáo….Hãy tìm hiểu về lịch sử về mỗi phương diện đó, dạy cho chúng ta những gì về bản thể, thái độ và tương lai của con người.
***
Trong cuốn Đời viết văn của tôi, cụ Nguyễn Hiến Lê cho biết:
“Vào khoảng 1969, tôi mua được trọn bộ Lịch sử Văn minh (32 cuốn) của Will Durant, dịch ra tiếng Pháp, do nhà Rencontre ở Lausanne (Thuỵ Sĩ) xuất bản. Bộ đó rất hay, ông bà Durant để ra ba chục năm tham khảo mấy ngàn cuốn sách, đi du lịch gần khắp thế giới để viết nó.
Năm 1970 tôi dịch cuốn Văn minh Ấn Độ (550 trang), Lá Bối in. Để viết bài tựa 16 trang cho cuốn đó, tôi đã gởi thư qua Thuỵ Sĩ nhờ nhà Rencontre kiếm cho tài liệu về đời sống và sự nghiệp của W. Durant. Độc giả hoan nghênh, một vị viết thư yêu cầu tôi dịch toàn bộ. Tôi đáp cũng muốn vậy lắm nhưng trong nước phải có ít nhất là 3.000 độc giả như ông ta thì nhà Lá Bối mới dám tiếp tục.
Sau tôi chỉ dịch thêm bốn cuốn nữa: Văn minh Ả Rập, Bài học của lịch sử, Nguồn gốc văn minh và Văn minh Trung Hoa. Cuốn sau chưa kịp in thì thay đổi chế độ. Những cuốn đó đều có ích, nhất là Bài học của lịch sử.”
Bốn cuốn Nguồn gốc văn minh, Lịch sử văn minh Ả Rập, Lịch sử văn minh Ấn Độ và Lịch sử văn minh Trung Hoa đều nằm trong tập I: Our Oriental Heritage (nhan đề bản Pháp dịch là Notre Héritage Oriental, tập này gồm 3 cuốn) của bộ Lịch sử văn minh, riêng cuốn Bài học của lịch sử thì không nằm trong bộ đó.
Trên trang 4 cuốn Bài học của lịch sử, Nxb Tổng hợp TP. HCM, 2006, ghi nguyên tác là The Lessons of History – Simon and Schuster, New York, 1968; Wikipedia cũng viết tương tự như vậy[1], nhưng chúng tôi đoán là cụ dịch từ bản Pháp dịch Les Leçons de l'histoire (Nxb Rencontre, Genève, 1970), còn nếu như cụ dịch từ nguyên tác tiếng Anh The Lessons of History thì có phần chắc là cụ có tham khảo bản Pháp dịch. Chúng tôi đoán như vậy là vì các nhân danh trong cuốn Bài học của lịch sử, nếu cụ không gọi bằng tiếng Việt như Tư Mã Thiên, thì cụ đều được gọi theo tiếng Pháp như César, Cléopâtre chứ không gọi theo tiếng Anh là Caesar, Cleopatra; địa danh cũng vậy, nếu cụ không viết theo tiếng Việt là Y Pha Nho (nay ta gọi là Tây Ban Nha), thì cụ viết theo tiếng Pháp như Londres, Olympe chứ không viết theo tiếng Anh là London, Olympus; hoặc như trong một chú thích, cụ bảo từ được dịch là biện chứng pháp là từ tiếng Pháp dialectique[2], chứ không phải là từ tiếng Anh là dialectic. Giữa bản Việt dịch và bản tiếng Anh mà chúng tôi tải từ trang http://learningresources.softarchive.net/the_lessons_of_history_will_durant.295285.html còn có một vài chỗ khác biệt nữa, như trong bài Tựa trong bản Việt dịch không có câu tương ứng với câu cuối cùng trong bài Preface trong bản tiếng Anh là: “Here, as so often in the past, we must gratefully acknowledge the help and counsel given us by our daughter Ethel”[3]. Ngược lại, trong bản tiếng Anh không có đoạn tương ứng với đoạn cuối của chương XI trong bản Việt dịch, từ “Ngay triết gia Bergson năm 1936 cũng viết” đến “Nếu vậy thì bi đát thật!”
Một điều nữa mà chúng tôi cũng chưa rõ là cuốn Bài học của lịch sử này là do một mình cụ Nguyễn Hiến Lê dịch như được ghi trong bản in của Nxb Tổng hợp TP. HCM, hay là cụ dịch chung với cụ Trần Lương Ngọc như theo lời giới thiệu của Nxb Lá Bối in ở bìa sau cuốn Chiến Quốc sách của nhà này. Chúng tôi rất tiếc là không có bản in cuốn Bài học của lịch sử của nhà Lá Bối năm 1972, nên không biết bản đó có ghi tên cụ Trần Lương Ngọc hay không, nhưng theo bạn Tuanz thì: “Nxb Xuân Thu (ở nước ngoài) tái bản năm 1991 cũng ghi “Will và Ariel Durant, The Lessons of History, Bài học của lịch sử, bản dịch của Nguyễn Hiến Lê và Trần Lương Ngọc”.
***
Ebook Bài học của lịch sử đã được các bạn Quocdung, Okal, Dqskiu, H2203, Chụt đánh máy, Nambun sửa lỗi, và Tovanhung chuyển sang ebook và đăng trên TVE từ 29/09/2006.
Từ file Bài học của lịch sử có định dạng là.prc đó, bạn QuocSan chuyển thành file.doc và chỉnh lại cách trình bày cho gọn nhẹ; rồi từ file.pdf The Lessons of History, bạn QuocSan cũng chuyển thành file.doc và trình bày lại các chú thích và các niên đại ở trong phần Index. Cuối cùng, bạn QuocSan ghép hai file đó lại thành một file duy nhất và chuyển file đó thành ebook có định dạng.prc. Như vậy trong ebook mới này ta có cả hai bản: bản Việt dịch và bản nguyên tác tiếng Anh.
Ngoài ra, trong quá trình thực hiện ebook mới này, chúng tôi còn sửa thêm một số lỗi trong bản Việt dịch. Trong những lỗi đó, chúng tôi phát hiện được là nhờ đối chiếu với bản tiếng Anh (những lỗi này do sách in sai nên ebook cũ cũng sai theo).
Goldfish
Đầu tháng 11 năm 2010.
Mời các bạn đón đọc
Bài Học Của Lịch Sử của tác giả Will Durant & Ariel Durant.
***
Tóm tắt nội dung
"Bài Học Của Lịch Sử" là một tác phẩm ngắn gọn nhưng giàu ý nghĩa, tổng kết các bài học quan trọng rút ra từ bộ sách "Câu Chuyện Văn Minh" (The Story of Civilization) gồm 11 tập của Will và Ariel Durant. Tác phẩm không chỉ cung cấp một cái nhìn khái quát về lịch sử nhân loại mà còn khám phá các mối liên hệ sâu sắc giữa các khía cạnh như chính trị, kinh tế, triết học, đạo đức, tôn giáo, và sự phát triển của các nền văn minh.
Tác phẩm được chia thành các chương ngắn, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh cụ thể, bao gồm:
- Địa lý và Lịch sử: Vai trò của địa lý trong việc định hình các nền văn minh.
- Sinh học và Lịch sử: Ảnh hưởng của yếu tố sinh học và di truyền đối với con người và xã hội.
- Chủng tộc và Lịch sử: Tác động của chủng tộc và di cư trong quá trình phát triển của nhân loại.
- Nhân vật và Lịch sử: Sự ảnh hưởng của các cá nhân xuất chúng đối với dòng chảy lịch sử.
- Đạo đức và Lịch sử: Mối liên hệ giữa đạo đức, văn hóa và tiến bộ xã hội.
- Tôn giáo và Lịch sử: Tầm quan trọng của tôn giáo trong việc duy trì trật tự xã hội và hệ giá trị.
- Kinh tế và Lịch sử: Vai trò của tài sản và các hệ thống kinh tế trong sự phát triển của loài người.
- Xã hội và Lịch sử: Các mô hình xã hội và sự thay đổi của chúng qua thời gian.
- Chính trị và Lịch sử: Cách các thể chế chính trị được hình thành và phát triển.
- Chiến tranh và Lịch sử: Tác động của chiến tranh trong việc tái định hình thế giới.
- Tương lai của Lịch sử: Các dự đoán về tương lai dựa trên các bài học từ quá khứ.
Đánh giá
Điểm mạnh:
-
Tầm nhìn sâu rộng:
Tác phẩm cung cấp một bức tranh toàn cảnh về lịch sử nhân loại với cái nhìn sâu sắc, tinh tế và mang tính tổng hợp cao. Các tác giả không chỉ liệt kê sự kiện mà còn phân tích ý nghĩa và mối liên hệ giữa chúng.
-
Ngắn gọn, cô đọng:
So với bộ sách "Câu Chuyện Văn Minh," cuốn sách này như một phiên bản "tóm lược tinh túy," giúp độc giả dễ tiếp cận hơn.
-
Giá trị triết học:
Cuốn sách không chỉ là một tài liệu lịch sử mà còn chứa đựng nhiều suy tư triết học, kích thích người đọc suy ngẫm về bản chất con người và xã hội.
-
Cách tiếp cận đa chiều:
Các tác giả khai thác lịch sử từ nhiều góc độ như địa lý, kinh tế, đạo đức, và chính trị, giúp độc giả có cái nhìn đa dạng về những yếu tố ảnh hưởng đến dòng chảy lịch sử.
Điểm hạn chế:
-
Chủ quan trong một số quan điểm:
Do được viết từ góc nhìn của các học giả phương Tây, một số quan điểm có thể thiếu sự cân bằng khi đánh giá các nền văn minh không thuộc phương Tây.
-
Khó tiếp cận đối với người đọc phổ thông:
Mặc dù cuốn sách đã được cô đọng, nhưng các ý tưởng và phân tích mang tính triết học vẫn đòi hỏi độc giả phải có sự tập trung cao độ và kiến thức nền tảng.
So sánh bản dịch
- Nguyễn Hiến Lê:
- Ngôn từ chau chuốt, mang phong cách cổ điển và gần gũi với độc giả Việt Nam.
- Có xu hướng "pháp hóa" tên riêng và thuật ngữ, giúp độc giả thời bấy giờ dễ hiểu nhưng đôi khi gây khó khăn cho người đọc hiện đại.
- Minh Tuệ:
- Sử dụng lối dịch hiện đại, bám sát nguyên bản tiếng Anh.
- Giữ lại nhiều tên riêng và thuật ngữ gốc, giúp người đọc dễ đối chiếu với tài liệu quốc tế.
Kết luận
"Bài Học Của Lịch Sử" là một tác phẩm giá trị không chỉ dành cho những người yêu thích lịch sử mà còn dành cho những ai muốn tìm hiểu về bản chất con người, xã hội, và các quy luật phát triển của thế giới. Đây là cuốn sách nên đọc để chiêm nghiệm và rút ra những bài học hữu ích cho hiện tại và tương lai.
Đối tượng phù hợp:
- Học giả và sinh viên ngành lịch sử, triết học, xã hội học.
- Người đọc phổ thông yêu thích sách tư duy và lịch sử.
Mọi người cũng tìm kiếm
Tủ sách Lịch Sử - Tôn Giáo
1. Biến động: Các quốc gia ứng phó với khủng hoảng và thay đổi như thế nào, Jared Diamond
2. Đạo giáo, Trần Trọng Kim
3. Lịch sử chiến tranh Peloponnese, Thucydides
4. Lịch sử Do Thái, Paul Johnson
5. Lịch sử thượng đế – Hành trình 4.000 năm Do Thái giáo, Ki-tô giáo và Hồi giáo, Karen Amstrong
6. Lịch sử tư tưởng Nhật Bản: Phật giáo – Nho giáo – Thần đạo, Thích Thiên Ân
7. Mười tôn giáo lớn trên thế giới, Hoàng Tâm Xuyên (chủ biên)
8. Những bài học lịch sử, Will & Ariel Durant
9. Sapiens – Lược sử loài người, Yuval Noah Harari
10. Stalingrad – Trận chiến định mệnh, Antony Beevor
11. Súng, vi trùng và thép, Jared Diamond
12. Sụp đổ, Jared Diamond
13. Thế giới cho đến ngày hôm qua, Jared Diamond