Lịch Sử Nghệ Thuật Đời Đường

Vương triều nhà Đường trong một trăm năm đầu, từ khai quốc đến Thịnh Đường, do chính sách ưu việt mà xã hội được an định, sản xuất phát triển, mức sinh hoạt không ngừng nâng cao. Từ cơ sở đó, thượng tầng kiến trúc của văn hoá nghệ thuật cũng đạt đỉnh cao trong lịch sử vương triều phong kiến Trung Hoa.

Nghệ thuật đời Đường bao quát các bộ môn: Hội hoạ, Thư pháp, Âm nhạc, Vũ đạo…Đây là thời kỳ nhiều nhân tài xuất hiện, khai sinh nhiều kiệt tác trân quý, phẩm loại đa dạng, phong cách độc đáo, không những làm phong phú đời sống tinh thần người Trung Hoa, mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến lịch sử văn minh nhân loại. Những tác phẩm hội hoạ, thư pháp và nghệ thuật diễn tấu âm nhạc đời Đường, cho tới nay, vẫn là mẫu mực nghiên cứu học tập cho nhiều nhà làm nghệ thuật trên thế giới. Điển hình, những bích họa, phù điêu phát hiện trong các hang động Đôn Hoàng (Cam Túc), và ngay cả “Thủ đàn pháp” trong nghệ thuật diễn tấu tỳ bà vang danh thế giới (trước đời Đường, nghệ sĩ diễn tấu tỳ bà dùng miếng phiếm chế tác giống hình móng tay để khảy lên dây đàn, rất hạn chế phát huy nghệ thuật. Nghệ nhân đời Đường dùng ngón tay trực tiếp tác động lên dây đàn, cung bậc linh động, âm thanh uyển chuyển theo tâm tư nghệ sĩ diễn tấu, gọi “Thủ đàn pháp”)…đều là những dấu ấn trọng đại trong tiến trình phát triển nghệ thuật đời Đường.

Thế nhưng, tại Trung Hoa thời cổ đại, những con người hiến dâng cả cuộc đời cho nghệ thuật, những danh gia đạt nhiều thành tựu nghệ thuật xuất sắc…địa vị xã hội của họ lại vô cùng thấp kém. Tác phẩm và nghệ thuật diễn tấu của họ không ngừng làm phong phú sinh hoạt xã hội, mở ra cho quần chúng tầm nhìn sâu sắc về nghệ thuật, nhưng bản thân họ không hề được tôn trọng, thậm chí thiếu ăn thiếu mặc. Tác phẩm của họ từ đế vương đến dân dã đều trân trọng cất giữ, nhưng mọi biến cố trong đời họ không ai quan tâm. Cho nên cuộc đời và giai thoại của những bậc nghệ sĩ tài hoa, càng về sau, càng hiếm tư liệu nghiên cứu.

Cũng may, trong thi ca đời Đường có khá nhiều giai tác, phản ảnh cuộc đời, tác phẩm và nghệ thuật diễn tấu của những nghệ sĩ kiệt xuất đương thời. Vì cùng là nghệ sĩ nên họ dễ có với nhau những rung cảm đồng thanh đồng khí. Đó là những cửa sổ nhỏ bé để đời sau nhìn vào hành trạng lúc sinh thời và thành tựu nghệ thuật của họ.

Quyển sách nhỏ này, hình thành từ những phản ảnh trong Đường thi, cộng vài ghi chép hiếm hoi trong văn hiến, chỉ mong giúp người đọc hình dung được ít nhiêu về diện mạo nghệ thuật đời Đường, tác giả mãn nguyện lắm rồi.

Biên dịch.

***

Thực hiện đề tài này, chúng tôi dựa “Đường thi cố sự tục tập” (Q 2) của Lật Tư. (Trung Quốc Quốc Tế quảng bá xuất bản xã Bắc Kinh-1988).

Ngoài ra có tham khảo:

• Một số tư liệu rải rác của “Bách gia chư tử”.
• Một số tư liệu sao lục tại thư viện Khố Xa, Tân Cương (tiểu quốc Khưu Từ, vùng Tây Vực cũ).
• Sách Việt ngữ, tham khảo “Bách khoa thư văn hoá cổ điển Trung Quốc” của Nguyễn Tôn Nhan. Nxb Văn Hoá Thông Tin năm 2000.

Những chú thích trong sách, chúng tôi chú ngay trong ngoặc đơn chứ không đánh số chú thích. Những bài thơ Đường trích dẫn cũng do chúng tôi tự dịch, chủ yếu làm rõ nghĩa để dẫn chứng.

Do trình độ có hạn, chắc chắn không tránh khỏi nhiều sơ sót. Kính mong được sự chỉ bảo của các bậc tiền bối và cả hậu bối.

Cung kính.

Trần Yên Thảo
Tên thật: Trần Ngọc Minh. Sinh năm 1940, tại Hàm Tân-Bình Thuận. Định cư tại Sà Gòn từ năm 1963. Bắt đầu viết khoảng năm 1959. Dịch thuật (Hán-Việt) từ năm 1982. Hoạt động đọc lập. Cộng tác với các báo văn học từ đầu thập kỷ 60. - Trước 1975: Văn, Tiếng Nói, Tình Thương, Nghiên Cứu Văn Học, Ngàn Khơi, Tiểu Thuyết Tuần San.

Sau 1975: Văn, Thời Văn, Báo Giác Ngộ, Thư Quán Bản Thảo (New Jersey-Hoa Kỳ), Trầm Hương (Texas-Hoa Kỳ).

Tham gia nhiều trang mạng trong và ngoài nước.

Tác Phẩm Đã Xuất Bản:

In riêng: - Mắc Cạn (Tập truyện, Nxb Từ Thức 1970).

- Hát Từ Thơ Trần Yên Thảo (Những bài lục bát do Trần Văn Bùi, Viết

    Chung, Nguyễn Tùng soạn thành ca khúc, Nxb Hành Động 1971.

- Quà Tặng Người Xưa (thơ, Nxb Trẻ 1997).

- Rừng Sơ Nguyên (thơ, Nxb Trẻ 1999).

- Những Kiệt Nhân Của Nền Văn Minh Cổ Đại Trung Quốc (dịch, Nxb Văn Thông Tin 2001).

- Lịch Sử Con Đường Tơ Lụa (dịch, Nxb Văn Hoá Thông Tin 2008).
In chung: -Lục Bát Tình (Nxb Đồng Nai 1997).

-Sắc Hương Hoa Bút (thơ, Nxb Văn Nghệ 2003).

-Tuyển Tập Bảy Tác Giả (thơ, Thư Ấn Quán - New Jersey-Hoa Kỳ 2004).

-Bên Trời (thơ, Thư Ấn Quán - New Jersey-Hoa Kỳ 2004).

-Bảy Sắc Cầu Vồng (thơ, Nxb Thanh Niên 2012).
Sẽ in:
-Truyền Thuyết Trung Hoa CAO TĂNG (dịch)

-Lịch Sử Nghệ Thuật Đời Đường (dịch)

-Văn Hoá Thần Bí Trong Tiết Nhật Của Nông Lịch Trung Hoa (dịch)

-Chân Không Để Dấu (thơ) Mời các bạn đón đọc Lịch Sử Nghệ Thuật Đời Đường của tác giả Trần Yên Thảo.