Phù Thuật Và Tín Ngưỡng An Nam

Phù thuật và tín ngưỡng An Nam không chỉ là một tác phẩm thuần chất nghiên cứu tôn giáo, mà còn là một dẫn nhập về triết lý văn minh của người An Nam.

Giữa vô vàn những chi tiết đa dạng về tín ngưỡng tâm linh trong sách, bạn đọc vẫn có thể thấy mục đích chính yếu của tác giả là tìm hiểu về Tâm hồn An Nam, những cảm nghĩ đặc thù vốn là cái góp phần định hình nên các thiết chế xã hội lâu đời và bền chặt, bắt đầu từ những đơn vị nhỏ như gia đình, dòng tộc, lãng xã. Mối quan tâm đó, dĩ nhiên rất hợp lý đối với một quan chức trong chính quyền Thuộc địa như Paul Giran, đã được cụ thể hóa qua một chủ đề quan trọng hàng đầu khi nghiên cứu một nền văn minh bnr địa: tín ngưỡng – tôn giáo.

***

Nhà xuất bản Thế giới cùng Công ty Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam vừa ra mắt cuốn “Phù thuật và Tín ngưỡng An Nam” của Tham biện Đông Dương Paul Giran (phụ trách công việc hành chính dân sự thuộc địa).

Nhiều học giả Pháp và Việt Nam đều cho rằng đây là công trình công phu, không chỉ là một tác phẩm thuần chất nghiên cứu tôn giáo, mà là “một dẫn nhập về triết lý văn minh của người An Nam.”

Cuốn sách gồm 3 phần: Những khái niệm siêu hình đầu tiên của người An Nam và nguồn gốc của chúng; Pháp thuật và Tôn giáo.

Nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng bình luận: "Paul Giran hầu như không lý giải tôn giáo Việt Nam trên cơ sở của Tam giáo (Nho, Lão, Phật) như các học giả thường làm, mà xuất phát từ chính đời sống tâm hồn và tín ngưỡng bản địa, cách thức tiệm cận dân tộc học này của Paul Giran chính xác hơn khi loại bỏ yếu tố ngoại nhập."

Sự trừu tượng, không thể lý giải của các khái niệm tâm linh Việt Nam, vừa hấp dẫn vừa gây đau đầu cho Paul Giran. Ông lần lượt phân tích các khái niệm linh, hồn, vía, phách, ma, quỷ, my, vong, trời, đất, thần, thánh, địa ngục, niết bàn, kiếp trước, kiếp sau, trấn, yểm, bùa chú, nhập và gọi hồn... trong cái quan niệm vạn vật hữu linh của người Việt, dẫn đến sinh hoạt tâm linh liên tục trong đời sống hằng ngày, từ khi bước chân ra cửa cho đến lúc đi ngủ, và kể cả nằm mơ cũng sẽ được lý giải tâm linh.

Sau khi tìm hiểu, phân tích, Paul Giran nhận ra rằng văn hóa tâm linh-tôn giáo Việt Nam dường như thấm nhuần sâu sắc nền văn minh của kẻ đô hộ song người Việt “vẫn luôn say đắm nền độc lập của mình và qua vô số thăng trầm, vẫn thiết tha gìn giữ tính cách, phong tục và ngôn ngữ của riêng mình.”

Cụ thể, tín ngưỡng Tam phủ đồng thời tồn tại ở miền Nam Trung Hoa và An Nam, nhưng trong khi ở miền Nam Trung Hoa nó gần như bị lãng quên, thì ngược lại ở An Nam, nó lại hết sức phát triển.

“Đây chắc chắn là cùng một tư tưởng nguyên thủy được hai dân tộc khai thác từ một nguồn chung, nhưng lại phát triển không giống nhau. Chính vì thế chúng tôi tự cho phép coi tín ngưỡng Tam phủ, cùng với rất nhiều khái niệm khác được cho là của Trung Hoa, là sản phẩm độc đáo của tư duy tôn giáo An Nam,” tác giả viết.

Tác giả cuốn “Tâm lý học đám đông,” ông Gustave Le Bon viết lời tựa cho cuốn sách trong bản in năm 1912: “Sau khi đọc xong và gấp sách lại, ta sẽ cảm thấy rõ hơn bao giờ hết tính kiêu căng hão huyền, thậm chí điên khùng trong những lý thuyết đồng hóa của chúng ta [thực dân Pháp], những lý thuyết muốn biến người dân bản xứ thuộc địa thành những người như chúng ta.”

Sách có bán tại các hiệu sách Nhã Nam và các sàn thương mại điện tử: Tiki, Fahasa, Shopee./.

Tác giả Paul Giran học ở Trường Thuộc địa rồi được bổ nhiệm đến Đông Dương làm việc, từng là Tham biện Dân sự vụ Đông Dương, sau trở thành Phó công sứ rồi Công sứ, công tác tại nhiều tỉnh Trung kỳ và Bắc kỳ, Lào.

Ông đã xuất bản các tác phẩm “Psychologie du peuple annamite” (Tâm lý dân tộc An Nam, 1904); “Magie & religion annamites” (Phù thuật và tín ngưỡng của người An Nam, 1912).

Minh Thu (Vietnam+)

Mời các bạn mượn đọc sách Phù Thuật Và Tín Ngưỡng An Nam của tác giả Paul Giran & Hiệu Constant (dịch).