Thi nhân và Sát nhân là tác phẩm thứ chín trong bộ tiểu thuyết trinh thám quan án viết về Địch Nhân Kiệt – vị thần thám danh tiếng lẫy lừng thời Đường, dưới thời Võ Tắc Thiên.
Năm 670, Địch Công vẫn là huyện lệnh của Huyện Phổ Dương. Khi lưu lại Quyên Thành, ông được Lỗ Tri huyện mời đến đến tham dự dự bữa tiệc của các thi nhân. Nhưng chưa kịp đàm đạo thơ phú, Địch Công đã bị cuốn vào các vụ án mạng và những bí ẩn liên quan đến tín ngưỡng thờ hồ ly trong vùng.
Một vị Cống sĩ bị sát hại ngay trong buồng riếng. Người ta đồn đại, chàng bị một con hồ ly đội lốt giai nhân quyến rũ rồi cắn chết.
Một thiếu nữ sống cùng bầy cáo trong miếu thờ hắc hồ. Người ta nghi hoặc nàng đang nắm trong tay những bí mật động trời.
Trăng rằm ngày một sáng, liệu chân tướng sự việc có nhanh chóng được soi tỏ? Địch Công chỉ còn một cơ hội cuối cùng để tìm ra kẻ sát nhân máu lạnh đang ẩn tàng giữa những thi nhân danh tiếng.
***
Robert Van Gulik (1910-1967) là một nhà Đông phương học uyên thâm, từng học Pháp luật và Ngôn ngữ phương Đông tại Hà Lan; năm 1935 nhận học vị tiến sĩ nhờ công trình nghiên cứu về Ấn Độ, Tây Tạng (Trung Quốc) và Viễn Đông. Những năm tiếp theo, liên tục làm công việc của một quan chức ngoại giao tại Trùng Khánh, Nam Kinh (Trung Quốc), Tôkyô (Nhật Bản) và một số nước khác; cuối đời trở thành đại sứ Hà Lan tại Nhật Bản. Ông là tác giả của hàng loạt cuốn sách nổi tiếng về văn hóa phương Đông, như “Trung Quốc cổ đại cầm học”, “Kê Khang cầm phú”, “Trung Quốc hội họa giám thưởng”, “Địch công án”, “Xuân mộng tỏa ngôn”, “Bí hí đồ khảo”, Trung Quốc cổ đại phòng nội khảo”…
Celebrated Cases of Judge Dee (Địch Công Án/ Những cuộc điều tra của quan Địch) gồm 16 tập. Một loại tiểu thuyết trinh thám - công án về quan án Địch Công được xây dựng dựa trên nguyên mẫu của tể tướng Địch Nhân Kiệt (630 - 700) một nhân vật có thật sống vào đời nhà Đường thế kỷ thứ VII. Sinh tại Tĩnh Châu, phủ Thái Nguyên (Sơn Tây) Địch Nhân Kiệt đã làm quan tại các địa phương dưới các chức vụ huyện lệnh, Pháp tào Tham quân, Tuần phủ,Thứ sử. Năm 47 tuổi ông về kinh đô Trường An làm Đại lý thừa Tự khanh rồi lần lượt được thăng lên Thị ngự sử, Thị lang bộ Công, thượng Thư tả thừa, hai lần làm Trung thư lệnh (tể tướng) và đô đốc dưới quyền nữ hoàng đế Võ Tắc Thiên. Phẩm chất đạo đức và tài phá án của ông đã được người đời ca tụng sủng ái đến mức như huyền thoại. Không những là người có hiểu biết về pháp luật, về tâm lý con người, Địch Công còn biết cả kiếm thuật, võ thuật lẫn chữa bệnh, một quan toà cổ đại Trung Quốc mang dáng dấp của Sherlock Holmes... Cùng với bốn hộ vệ mưu trí, dũng cảm, xả thân vì chủ như Hồng Lương, Mã Tôn, Triệu Thái và Tào Can - những giang hồ hảo hán được ông giác ngộ và cho đi theo, Địch Công đã phá được rất nhiều vụ án ly kỳ. Robert Van Gulik cũng khéo léo đưa vào bộ tiểu thuyết trinh thám này những nét văn hóa, lịch sử, phong tục của Trung Quốc.
***
Địch Công kỳ án là bộ tiểu thuyết 16 tập thuộc dòng trinh thám quan án. Nội dung tác phẩm xoay quanh nhân vật Địch Nhân Kiệt và các trợ thủ thân tín, cùng những vụ kỳ án muôn màu muôn vẻ ông đã phá giải trên hành trình thăng tiến từ một Huyện lệnh lên đến chức Tể tướng.
Có thể nói, tác giả đã hội tụ và đúc kết những gì tinh hoa nhất của hai dòng trinh thám phương Đông và phương Tây vào kiệt tác Địch Công kỳ án. Bộ tiểu thuyết được viết theo phong cách đậm chất duy lý, đồng thời cũng là tác phẩm trinh thám phương Tây đầu tiên đi theo mô tuýp trinh thám quan án và mang lại sức sống mới cho dòng trinh thám đậm chất phương Đông này. Nhờ vậy mà đến tận bây giờ, Địch Công kỳ án vẫn giữ vị trí độc tôn đặc biệt, là tác phẩm thành công nhất trong dòng trinh thám quan án.
***
Nhân vật chính
ĐỊCH NHÂN KIỆT: huyện lệnh Phổ Dương, một trấn huyện thuộc địa phận phủ Kim Hoa. Ông thường được gọi là “Địch Công” hay “Huyện lệnh”.
Các nhân vật khác
LỖ QUAN TÙNG: tri huyện Quyên Thành, một thi sĩ hạng xoàng.
CAO PHONG: Sư gia của nha phủ Quyên Thành.
THIỆU PHÀN VIÊN: cựu đại học sĩ Hàn lâm viện.
TRƯƠNG LAM BA: thi sĩ cung đình.
NGỌC LAN: một nữ sĩ danh tiếng.
NHƯ Ý: một thiền sư.
MẠNH TÔ HẢI: một thương gia buôn trà.
TỐNG NHẤT VĂN: một cống sỹ nghiên cứu lịch sử.
TIỂU PHƯỢNG: một vũ nữ.
CHU HÔNG: vệ nữ miếu Hắc Hồ.
Các vụ án trong truyện
Vụ án CỐNG SĨ BỊ CỨA CỔ.
Vụ án NỮ THI SĨ SÁT NHÂN.
Vụ án VŨ NỮ BỊ ÁM HẠI.
Mời các bạn đón đọc Thi Nhân và Sát nhân của tác giả Robert van Gulik & Tùng Vũ (dịch).